Historisch-geologisch en cultuur-historisch is De Wielen[1] een essentiële karakteristiek van Hoornaar. Het gebied is verknoopt met de Oudendijk, de middeleeuwse waterkering tussen het einde van de donkenrij bij de straat met die naam en de Minkelose heul, ooit een grenslijn van het Land van Arkel. De dijk verloor zijn primaire functie toen Floris V in 1277 de oostelijke Alblasserwaard omsloot met een ringdijk door aanleg van een””zijdewende” tussen Ameide en de Arkelse donk. De wielen moeten een doorbraak zijn van de Oudendijk, mogelijk door uitspoeling van het donkenzand onder de dijk. Aanleg en doorbraak van de dijk zijn niet nauwkeurig te dateren, maar het is duidelijk dat De Wielen een reliek is van de vroegste bewoning in Hoornaar. Respect voor de geschiedenis vraagt een zorgvuldige omgang met het gebied.[2]
De geschiedenis heeft een terrein overgeleverd met vier bodemtypen, niet of nauwelijks aangetast door de methoden van de moderne landbouw. Het is al bijzonder dat op zo’n klein terrein zoveel variatie voorkomt. Er liggen uitgelezen kansen voor een prachtig natuurgebied. Zoals de bioloog Van Noordennen noteert: “Er zijn weinig gebieden in de Alblasserwaard waar de randvoorwaarden om er een fraai landschapsnatuurpark van te maken zo gunstig zijn”. Natuur is schaars in Hoornaar. Binnen de oude dorpsgrenzen hebben we nauwelijks (beschermd) natuurgebied. In de velden rondom heeft een enorme verschraling plaats gevonden. Ooit bloem- en kruidenrijke weiden hebben het aanzien van strak onderhouden gazons gekregen. Het aantal weidevogels is drastisch teruggelopen, tal van zangvogels in tuinen en hoven zijn zeldzaam geworden of geheel verdwenen. Het bodemleven is ernstig verschraald, aanwezigheid van insecten is gedecimeerd. Ecosystemen zijn zwaar verminkt. De Hoeken zijn gespaard gebleven van aantasting door bebouwing, maar benutting van het unieke botanische potentieel is niet gelukt. Natuur die we nog hebben moeten we koesteren.
De historisch-geologische karakteristiek, de schaarste aan beschermde natuur in ons dorp, de uitgelezen kansen om unieke omstandigheden te benutten zijn sterke argumenten om de herinrichting van De Wielen doordacht en zorgvuldig ter hand te nemen.
Voorgeschiedenis[3]
Eind 2013 heeft hovenier Van Hoven het gebruik van een deel van De Wielen als kwekerij beëindigd. De Gemeente Giessenlanden had hier op geanticipeerd door al in 1998 de intentie te formuleren om De Wielen in te richten als natuur (Van Duijvenboden, zonder jaar, maar tussen 1998 en 2004). Van Duijvenboden verwijst hiervoor naar Rapport 98/7898, 17-2-1998 van de Gemeente Giessenlanden. Den Hâneker, in de person van Van Duijvenboden, heeft hiervoor het Concept-Natuurontwikkelingsplan opgesteld, met 3 zones, natuur, recreatie en “beperkt agrarisch gebruik” (volkstuinen); een vervolgrapport met nadere uitwerking wordt in het vooruitzicht gesteld. [4] In 2013 is de Dorpsraad opgericht, de Dorpsraad kreeg een rol in de gemeentelijke plannen als adviseur bij de herinrichting van De Wielen en als beheerder van de nieuwe opzet. Eind 2013 ontstond binnen de Dorpsraad scherp verschil van inzicht over de inrichting zoals voorgesteld in een “tweede conceptplan”, met name over de aard van het gedeelte “natuur”. 19 aanwonenden van De Wielen onderschreven een brief aan B&W waarin “voorrang van natuur boven recreatie” werd gevraagd (brief Mollema 29-11-2013).[5] In het bestemmingsplan van de Gemeente Giessen dd 26-01-2013 is de bestemming van De Wielen vastgelegd, met een deel natuur en een deel recreatie. In Raadsvoorstel 2014-07 en aansluitend Raadsbesluit (collegevergadering 10-12-2013) heeft de gemeente haar opzet voor De Wielen vastgelegd.
Op de Infoavond van de Dorpsraad van 24 juni 2026 zal een nieuw inrichtingsplan worden gepresenteerd. Ter voorbereiding daarvan heeft de gemeente Bureau VeenWeide gevraagd te adviseren over mogelijkheden ter verbetering van de natuurwaarden in het gebied. De heer van Noordennen heeft op eigen initiatief ideeën voor de herinrichting geformuleerd.
Enkele definities
Bovenstaand overzicht maakt duidelijk dat de herinrichting van De Wielen, en met name de natuurbescherming, een traag, moeizaam en soms verwarrend proces is.
Over de afbakening van het gebied bestaat verwarring, zeker in het spraakgebruik, tussen De Wielen als de twee plassen en De Wielen als het gehele gebied bij de kerk tussen Oudendijk en Dorpsweg. Ik stel voor duidelijk onderscheid te maken tussen Gebied De Wielen voor het hele gebied en de wielen voor de twee plassen die daarin liggen. Zoals blijkt uit het Bestemmingsplan (zie onder) heeft niet het hele Gebied De Wielen de bestemming natuur, maar alleen een deel daarvan rondom de plassen. [6]
Ook over het begrip natuur leven verschillende opvattingen. Niet elke vegetatie, niet elk weiland is natuur. In dit verband is het gebruikelijk om natuurwaarden af te meten aan de mate van biodiversiteit en de gezondheid en duurzaamheid van ecosystemen. Zonder insecten geen zangvogels, zonder muizen geen uilen. Zo wordt natuur ook verstaan in de opdracht aan Bureau VeenWeide.
Het Bestemmingsplan
Zoals blijkt uit het afgebeelde bestemmingsplan is maar een deel van Gebied De Wielen bestemd tot natuur: het gebied rond de plassen, tussen Oudendijk en Dorpsweg. De rest, inclusief volkstuinen, heeft de bestemming recreatie.
Voor de inrichting of herinrichting van een gebied gelden allerlei regels (zie Bijlage en verwijzingen daarin). Zo geldt voor werkzaamheden in een gebied van bijzondere waarde dat de werkzaamheden de landschappelijke, archeologische of cultuurhistorische waarde van het gebied niet mogen aantasten. De werkzaamheden moeten ook passen in het omgevingsplan. In Regels voor de Dorpskern Hoornaar is vastgelegd dat voor aanleg van aanleg van paden, graaf- en grondwerken en dergelijke een omgevingsvergunning vereist is (zie Dorpskern Hoornaar: Artikel 11 Natuur); die werkzaamheden zijn slechts toelaatbaar als ze natuurwaarden niet schaden: De werken of werkzaamheden als bedoeld in lid 11.3.1 zijn slechts toelaatbaar, indien daardoor de natuur- en landschapswaarden niet onevenredig worden of kunnen worden aangetast.
Ingrepen in het natuurgebied vragen dus overtuigende argumentatie die aantoont dat er geen aantasting van natuurwaarden plaatsvindt.
Raadsvoorstel en Raadsbesluit
In het Raadsbesluit 2014-07 van 23 januari 2014 stelt de gemeenteraad € 15 000 ter beschikking voor inrichtingsmaatregelen van De Wielen en vraagt ze de Dorpsraad te streven naar een breed gedragen plan. Met zo’n plan kan de Dorpsraad tot inrichting overgaan, waarbij het beheer op basis van een overeenkomst aan de Dorpsraad zal worden overgedragen. In de toelichting wordt vermeld dat met de overeenkomst een participatieovereenkomst[7] tussen gemeente en Dorpsraad wordt bedoeld en dat de gemeente een vinger aan de pols zal houden wat betreft het onderhoudsniveau.
Doelstelling van de herinrichting
De doelstelling van het gemeentebestuur is een brede: “natuur en recreatieve waarden in Hoornaar versterken, waarbij de zelfredzaamheid van het dorp wordt bevorderd” (Raadsvoorstel 2014-07, Wat willen we bereiken). In het voorstel wordt de doelstelling natuur niet nader gespecificeerd. De gemeente heeft Richard Slagboom (Bureau VeenWeide) opdracht gegeven om te adviseren over de herinrichting en daartoe was de opdracht geformuleerd als advies om “de ecologische kwaliteit te verbeteren door het nemen van kleine inrichtingsmaatregelen. …tezamen met gewijzigd beheer verwachten wij dat de biodiversiteit in dit gebied zal toenemen.”[8]
Dat is een knap zuinige doelstelling: kwaliteit en diversiteit verbeteren met kleine maatregelen. De opdracht maakt duidelijk dat beoogd wordt de herinrichting van De Wielen te concentreren op verbeteren van natuurwaarden, maar dan wel bij voorbaat met de voet op de rem. De kwaliteiten van het gebied rechtvaardigen een minder afgeknepen doelstelling. Ik zou zeggen : ”Onderzoek hoe ecologische kwaliteit en biodiversiteit maximaal kunnen worden bevorderd en in hoeverre unieke omstandigheden kunnen worden benut voor unieke resultaten.” Budgettaire consequenties en haalbaarheid kunnen daarna onder ogen worden gezien.
Het Projectplan (2026)
In opdracht van de gemeente heeft adviesbureau VeenWeide (Richard Slagboom) een “Projectplan de Wielen” opgesteld.[9] In het Plan wordt in de eerste plaats opgemerkt dat graafwerkzaamheden van enige diepte zijn uitgesloten omdat bij archeologische vondsten belangrijke restricties in werking zullen treden. De inventarisatie is beperkt. Vastgesteld wordt dat de bodem nogal zandig is en daarom goede mogelijkheden biedt voor verschraling, leidend tot kruidenrijke vegetatie en toename van insecten. De Wielen bestaat uit het zandige terrein in het zuidoosten dat nu als weiland wordt beheerd, de wielen in het noordwesten, en daar omheen moeras, rietland en bosschages. Als maatregelen worden voorgesteld beter waterbeheer, aanleg van bloemrijk grasland (dotterbloem hooiland), gefaseerd maaien van rietvegetatie, aanleg van een vogel-insectenbosje en een bijenlandschap en uitbreiding van het aantal knotbomen. Als baten worden genoemd “meer mogelijkheden voor opgroeiende vis, rietvogels en amfibieën”, verhoogde aantrekkelijkheid voor amfibieën om voort te planten, meer voedsel voor insecten en grotere kruidenrijkdom in het hooiland en meer “broedgelegenheid voor bijv. ringmus en holenduif.”
De Nota Van Noordennen
De heer Van Noordennen, bioloog, wonend aan De Wielen, heeft op eigen initiatief, na uitvoerig contact met Natuur en Vogelwacht Alblasserwaard een rapport opgesteld. Het is een combinatie van inventarisatie, veroordeling van recente ingrepen in elementen van beheer en voorstellen voor herinrichting en beheer dat meer gericht is op ecologische en biologische verrijking. Op diverse punten voegt het rapport details toe aan het Projectplan.
De Nota begint met een lofzang op de mogelijkheden die zich aandienen. “Er zijn weinig gebieden in de Alblasserwaard waar de randvoorwaarden om er een fraai landschapsnatuurpark van te maken zo gunstig zijn”. De voorkomende grondsoorten worden expliciet benoemd als zanderig, moerassig laagveen, overgangsgebied tussen laagveen en zand, en trilveen. Van Noordennen is opgetogen over de kansen om door verwaarlozing verdwenen soorten terug te halen. De kleine karekiet, de rietzanger en de gors in de rietlanden, fouragerende vogels als purperreiger, visdiefje, ijsvogel en aalscholver in de wielen, moerasvegetatie met dotters, pinksterbloemen, kattenstaarten, waterviolier en wellicht moerasorchissen. Hij suggereert een paddenpoel, voor kikkerachtigen, salamanders en waterinsecten, een moerasgebiedje voor vlinders en libellen, aanleg van houtwallen (rillen) voor winterkoninkjes, egels en hagedissen. Hij pleit voor aanleg van langzaam aflopende slootbermen, met beplanting variërend van vochtminners tot planten die drogere grond prefereren. In hoofdlijnen is er veel overlapping met het Projectplan. Naast meer detaillering geeft Van Noordennen expliciete bekommernis om wat verloren is gegaan en opwinding over de mogelijkheden om dit kleine gebiedje met zijn variatie aan biotopen tot een pareltje van de natuur te maken.
III. Commentaar, voorstellen, suggesties
Het Projectplan, met inrichtingsvoorstellen gedifferentieerd naar samenstelling van de bodem, samen met de aanvullingen, detaillering en waarschuwingen van de Nota Van Noordennen, biedt zeker een goed uitgangspunt voor verdere gedachtenvorming. Maar er liggen ook nog wel vragen en aandachtspunten voor nadere overweging. Misschien komen die aan de orde bij het plan dat op de Infoavond zal worden gepresenteerd. Dat plan ken ik nog niet, dus daarop kan ik niet reageren. Maar op basis van de ontwikkelingen tot nu toe voel ik me vrij om al vast een voorschot te nemen.
De Wielen is een uniek gebied dat vraagt om meer dan overweging van “enkele kleine ingrepen”. Met de doelstelling is in het verleden geschipperd. Het gebied verdient het om vol in te zetten op natuur. Natuurwaarden worden gedefinieerd aan de mate van bio-diversiteit en de gezondheid van eco-systemen (zonder zaden en insecten geen zangvogels, zonder muizen geen uilen).
Volle inzet op natuur bepleiten is niet nieuw. De Gemeente Giessenlanden heeft al in 1998 de intentie uitgesproken om De Wielen in te richten als natuur. De Dorpsraad Krant van juni 2024 bericht: “Na beëindiging van de kwekerij konden ”Gemeente en Dorpsraad het gebied de Wielen in 2012 zeker stellen door het de bestemming “natuur” te geven”. De verwarring die is ontstaan over de reikwijdte van de bestemming natuur, nota bene bij de partner die het plan moet ontwikkelen (de Dorpsraad) heeft verwachtingen gewekt die niet sporen met het Bestemmingsplan. Maar ook over de invulling van de bestemming natuur is onvrede ontstaan. Volle inzet op natuur werd expliciet bepleit in een brief aan B&W 29-11-2013, ondertekend door 19 omwonenden van De Wielen. De recente opdracht aan Bureau Veenweide omvat alleen verbetering van ecologische kwaliteit, rept niet van inpassing van andere doelen. Dat kan worden geïnterpreteerd als steun voor volle inzet op natuur in het daartoe bestemde deel van Gebied De Wielen.
De doelstelling voor het deel “natuur” zou kunnen worden geformuleerd als maximale benutting van de ecologische potenties. Nu is niet duidelijk of die potenties ten volle worden benut; ze zijn immers niet onderzocht.
Benutting van potenties vraagt een systematische inventarisatie van mogelijkheden en baten. Voor het Projectplan is dat niet gedaan, het was immers niet gevraagd. Ook voor het rapport van Den Hâneker is indertijd niet systematisch geïnventariseerd: “het gebied is bezocht en een vluchtig beeld gevormd van de natuurwaarden” (p 4). Toen enige jaren geleden werd voorgesteld om de natuurwaarden van De Hoeken uit te breiden en te beschermen, werd begonnen met een zorgvuldige inventarisatie[10]. De inventarisatie mondde uit in aanbevelingen met twee opties en bijbehorende gedetailleerde beschrijving van te verwachten resultaten. Als dit in De Wielen overbodig is omdat de opties evident zijn, zonder alternatieven, is het nuttig voor besluitvorming om dat duidelijk te maken.
Volgens de Nota Van Noordennen komt in De Wielen trilveen voor. Dit is typisch een vegetatie die bij concentratie op maximale benutting van potenties speciale aandacht zou hebben gekregen. “Trilveen is zowel binnen Nederland als binnen Europa zeer zeldzaam en is door ontginning en vervening vrijwel verdwenen. Het is de leefomgeving van zeldzame planten zoals de groenknolorchis, waterdrieblad, moeraskartelblad en schorpioenmos “ [11] Een unieke vegetatie dus die speciale aandacht verdient.
Kennisneming van het bestemmingsplan maakt duidelijk dat De Wielen in twee gebieden is verdeeld: een deel natuur en een deel recreatie. Dat impliceert natuurlijk dat het deel natuur niet wordt ingericht voor recreatie. In het deel natuur gaat het om natuur, om rust, om bescherming. Zo staat het ook in de regels: geen onevenredige aantasting van de natuur- en landschapswaarden. Gegeven de kwaliteiten van De Wielen, de schaarste aan beschermde natuur in Hoornaar en de beschikbaarheid van recreatiemogelijkheden zal verstoring al snel aan te merken zijn als onevenredig.
Hebben we tekort aan recreatiemogelijkheden in onze omgeving? Wandelen langs Oranjepad en Vort, zwemmen in De Donk, spel en lichamelijke oefening langs het Oranjepad, voetbal op de gemeentelijke sportvelden, tennis op de tennis baan, een voetbalkooi, 4 speeltuinen, een visvereniging, sport in het Bruisend Hart, PhysioFit met 10 fitness programma’s (waaronder Jeugdfitness, Outdoor Training en Seniorenfit), een overvloed aan fiets-, wandel- en hardlooproutes in Hoornaar en wijde omgeving. Talloze zit- en picnicbankjes: 1 zit- en 1 picnicbank aan het Oranjepad, 1 picnicbank bij de Slingerlandse brug, 3 banken aan de Kerkdraai en 1 op de Oudendijk (alle 4 met uitzicht op De Wielen), 1 picnicbank in de Biggentuin, 1 bank aan de Vort met uitzicht op de Hoeken en digitale toelichting, 1 picnicbank bij de Kloverse Heul, om te recreëren in rust en ruimte; 6 banken bij de jeu-de boules baan en een cirkelbank rondom de Kroningsboom, 3 banken bij de ingang van het Dirk IV plein, 6 banken langs het plein aan de Kromme Giessen, 5 banken bij de voetbalkooi aan het plein, 1 bank aan de driesprong naar Minkeloos, 3 banken tussen de bloemen op het kruispunt van Dorpsweg met Hoge-Lage Giessen voor wie zijn recreatie wil larderen met wat meer reuring. Kortom, een overvloed aan mogelijkheden, meer dan je in een dag kan benutten en voor elk wat wils. Het is mij niet duidelijk waarom je daar wat aan zou willen toevoegen in De Wielen. Als je al iets wil toevoegen zou ik dat in ieder geval beperken tot recreatie die geen negatief effect heeft op de belende functie natuur. Maar ik zou verder gaan: niets staat in de weg om in het gebied voor recreatie ook de natuur te dienen. De verwarring over de bestemming van De Wielen heeft hierover zeker verwachtingen gewekt. Zoals in het rapport van Den Hâneker al werd gesteld: “In 1998 gaf de gemeente Giessenlanden aan de intentie te hebben het gebied “De Wielen” te Hoornaar in richten als natuurgebied”. Of dat een correcte weergaven van de intenties was weten we niet, maar het was wel een voortreffelijk plan.
Bevoegdheden zijn niet duidelijk. De gemeente is eigenaar van de grond, de gemeente volgt de Dorpsraad bij een plan dat breed gedragen is. De gemeente draagt beheer over aan de Dorpsraad maar houdt de vinger aan de pols. Dat betekent in feite ook dat de gemeente de ultieme verantwoordelijke is. De gemeente heeft opdracht gegeven voor een advies met beperkte doelstelling. Waarom gaf de Dorpsraad niet een opdracht tot inventarisatie? Een beperkte opdracht geeft slechts beperkt inzicht in de opties.
Het Projectplan is opgesteld door Bureau VeenWeide Natuur en Landschap, Van Noordennen heeft zich laten adviseren door de heer Den Ouden van Natuur en Vogelwacht Alblasserwaard en beveelt samenwerking met die organisatie aan. Is nagegaan wat mogelijk is in samenwerking met natuurorganisaties als Zuid-Hollands Landschap en Staatsbosbeheer? Voor een klein gebied als De Wielen is wellicht informeel advies mogelijk, of een advies over de ontwikkelde plannen. Inzet van vrijwilligers onder hun leiding of toezicht is soms ook een optie. Of deelname aan bestuur of beheersraad.
Is al verder nagedacht over de vorm van beheer? Gelet op de kwaliteit van wat mogelijk is, is het zaak om waarborgen voor in stand houden van die kwaliteit te creëren. De gemeente wil “de vinger aan de pols houden” maar dat is een vage formulering. Tegen welke criteria gaat de gemeente toetsen? De gemeente wil een overeenkomst sluiten met de Dorpsraad. Dat lijkt me een slecht voorstel. De Dorpsraad drijft op de inzet, toewijding en kennis van enkelingen. Er is geen formele structuur, geen reglement, de website is sinds 2024 niet geactualiseerd. Ik heb geen idee of de Dorpsraad zelfstandige financiële middelen heeft, bij voorbeeld voor het beheer van De Wielen dat de gemeente haar toeschuift (de bruidsschat van € 15 000 is voor de herinrichting). Ik zie bij de huidige structuur weinig garantie voor continuïteit.
Referenties
Bureau VeenWeide Conceptplan De Wielen Hoornaar, VeenWeide Natuur en Landschap, ongedateerd
van Duijvenboden, Arjen, Den Hâneker, Opzet Concept-Natuurontwikkelingsplan 38, in opdracht van de Gemeente Giessenlanden, Arjan van Duijvenboden, Den Hâneker, zonder datum, maar te dateren als tussen 1998 en 2004
Dorpsraad Mededelingen juni 2024
Emails Burggraaf, Nathalie ’t Lam (gemeente Molenlanden)
Kerkhof, D., Microsoft Word – Flora-inventarisatie De Hoeken Hoornaar (3).docx
Mollema, A.M. brief van 29-11-2013 aan College van B&W Giessenlanden
van Noordennen, G.M.J. , Nota over inrichting van De Wielen, zonder titel, zonder datum
Raadsvoorstel en Raadsbesluit 2014-07 van 23 januari 2014, Gemeente Giessenlanden
Dorpskern Hoornaar: Artikel 11 Natuur
124688, 432581 – Regels op de kaart – Omgevingsloket
[1] Ik gebruik De Wielen, met hoofdletters, als aanduiding voor het gehele gebied noord van de kerk, tussen Kerkdraai en Oudendijk, en de wielen, zonder hoofdletters, als aanduiding van de twee daarin gelegen plassen.
[2] Deze opvatting wordt ondersteund door de voordracht voor plaatsing op de UNESCO Werelderfgoedlijst van de Donken waartussen de wielen zijn gelegen; zie Van Duivenboden, zj.
[3] Dit overzicht is alleen gebaseerd op de informatie waarop ik de hand kon leggen; ik heb geen beschikking over een deugdelijk archief.
[4] Opzet Concept-Natuurontwikkelingsplan 38, in opdracht van de Gemeente Giessenlanden, Arjan van Duijvenboden, Den Hâneker, zonder datum, maar te dateren als tussen 1998 en 2004 (2004-2005 lag in
dat rapport nog in de toekomst).
[5] Op 7 november 2013 is aan aanwonenden van De Wielen een concept plan gepresenteerd, waarbij de heer Van Den Berg namens de Gemeente uitleg heeft gegeven. Op 17 november is dit plan gepresenteerd aan de Algemene Ledenvergadering van de Dorpsraad. Op 29 november is een brief aan B&W gestuurd waarin aanwonenden hun teleurstelling uiten dat hun ingebrachte wensen geheel zijn genegeerd. In de brief, ondertekend door 19 aanwonenden, wordt uitgesproken dat zij voor De Wielen volledige inzet op “natuur” wensen. De genoemde presentaties op 7 en 13 november worden vermeld in de brief van 29 november.
[6] De verwarring blijkt bijvoorbeeld uit het Mededelingenblad van juni 2014 van de Dorpsraad: “Na beëindiging van de kwekerij konden Gemeente en Dorpsraad het gebied de Wielen in 2012 zeker stellen door het de bestemming “natuur” te geven”. Het is niet het hele Gebied De Wielen dat de bestemming natuur heeft gekregen. Het rapport van Van Duijvenboden/Den Hâneker maakt de verwarring niet kleiner door te stellen dat de gemeente de intentie heeft om De Wielen de bestemming natuur te geven en dan een plan te maken voor 3 zones (natuur, recreatie, agrarisch). Ook de gemeente is niet eenduidig. In het Raadsvoorstel 2014-07 wordt gemeld dat De Wielen een klein gebiedje is (1,2 ha) dat “een natuurbestemming heeft”. Dit is onjuist: de verwijzing naar 1,2 ha maakt duidelijk dat het gaat om Gebied De Wielen, en dat heeft geen natuurbestemming. .
[7] Een participatieovereenkomst is een juridisch document waarin de afspraken tussen een investeerder en een onderneming worden vastgelegd (directdocumenten.nl)
[8] Mail van D. Burggraaf, Beheer Buitenruimte Gemeente Molenlanden, 24-04-2026: Inzage ecologisch rapport De Wielen. In het rapport zelf wordt de opdracht niet vermeld.
[9] Conceptplan De Wielen Hoornaar, VeenWeide Natuur en Landschap, ongedateerd. VeenWeide is een adviesbureau op het gebied van Natuur & Landschap en opgericht door Richard Slagboom ( OVER VEENWEIDE |) . “Met Richard Slagboom is het gebied wel bekeken en aan hem is gevraagd op welke wijze de ecologische kwaliteit verbeterd kan worden door het nemen van kleine inrichtingsmaatregelen. Uiteraard tezamen met gewijzigd beheer verwachten wij dat de biodiversiteit in dit gebied zal toenemen.” D. Burggraaf, mail 24-05-2026
[10] Microsoft Word – Flora-inventarisatie De Hoeken Hoornaar (3).docx
[11] Natuurkennis.nl; bij12.nl